ضربه مغزی Head Injury

1

HEAD INJURY

 

تعریف:

اگر ضربه به سر باعث اختلال عملکرد یا آسیب مغز شود به آن ضربه مغزی می گویند.

ضربه مغزی

ضربه های مغزی به دو شکل تقسیم بندی می شوند:

 

1- تقسیم بندی بر اساس شدت:

  در این تقسیم بندی ملاک سطح هوشیاری بیمار است. سطح هوشیاری از 15 که در آن فرد کاملا بیدار و نسبت به زمان و مکان آگاهی کامل دارد و افراد را می شناسد تا 3 که در آن فرد در اغما عمیق است متغیر می باشد.

  • ضربه مغزی خفیف: سطح هوشیاری بیمار 13 یا بیشتر است. یعنی بیمار بیدار است اما کمی گیج و خواب آلوده بوده و نسبت به اطراف آگاهی کامل ندارد.
  • ضربه مغزی متوسط: در این حالت سطح هوشیاری بیمار از 7 بیشتر و از 13 کمتر است. در این حالت بیمار در حالت خواب است و با تحریکات محیطی بیدار می شود.
  • ضربه مغزی شدید: سطح هوشیاری بیمار 7 یا کمتر است. بیمار در حالت اغما است و حتی با تحریکات دردناک نیز نمی توان وی را بیدار کرد.

 

2- تقسیم بندی بر اساس نوع آسیب:

–     ضربه مغزی منتشر: اغلب در برخورد شدید سر با اجسام نسبتا نرم ایجاد می شود. در این حالت از همان ابتدا سطح هوشیاری پایین است زیرا نیروی به تمام مغز  گسترش یافته و عملکرد قسمت اعظم آن مختل شده است.

–     ضربه مغزی موضعی: در برخورد با اجسام سخت تمام نیروی ضربه در محل تماس جسم با سر تخلیه می شود. در این نوع ضربات ممکن است بیمار در ابتدا هوشیار باشد اما بتدریج سطح هوشیاری کاهش یافته و بیمار به اغما برود. انواع شکستگی های جمجمه و خونریزی های سطحی و عمقی مغز از این نوع هستند.

 

علائم:

علائم بیمار مبتلا به ضربه مغزی بر حسب نوع و شدت ضربه متغیر است. در ضربه های مغزی موضعی علائم در ابتدا محدود به محل ضربه هستند. درد و خونریزی از محل اصابت ضربه علائم اولیه هستند. سپس ممکن است با خونریزی درون جمجمه بیمار دچار ضعف اندام در یک سمت بدن شود. درصورتی که ضربه باعث شکستگی کف جمجمه شود اعصاب جمجمه ای آسیب ببینند و علائمی مانند ضعف بینایی، ضعف شنوایی و کج شدن صورت و امثال آن شود. اگر ضربه های مغزی موضعی شدید باشند ممکن است از همان ابتدا بیمار هوشیاری خود را از دست بدهد و یا آنکه به سرعت از حالت هوشیاری به اغماء برود. در ضربه های مغزی منتشر از ابتدا سطح هوشیاری پایین است. در موارد خفیف ممکن است پس از چند ساعت بیمار هوشاری خود را بدست آورد اما درموارد شدید این زمان ممکن است بسیار طولانی باشد.

 

درمان:

در درمان این بیماران دو هدف دنبال می شود. ابتدا درمان ضایعات ایجاد شده در اثر ضربه اولیه و سپس جلوگیری از آسیبهای ثانویه.

 

1- شكستگي جمجمه:

  1. شكستگي هاي خطي روي سر نياز به درمان خاصي ندارند و عارضه‌اي ايجاد نمي‌كنند. اما شكستگي‌هاي كف جمجمه ممكن است باعث آسيب به اعصاب سر و صورت مانند بينايي، شنوايي و يا اعصب صورت شوند. همچنين ممكن است اين شكستگي ها موجب پارگي لايه منن‍‍ژ و نشت مايع مغزي نخاعي شوند. هركدام از اين عوارض بر حسب شدت درمان خاص خود را دارند.
  2. شكستگي فرورفته: به حالتي گفته مي‌شود كه قطعه شكسته بداخل جمجمه و مغز فرو رفته باشد. اغلب اين شكستگي ها بايد جراحي شده و قطعه فرورفته خارج شود.

Fig1_skull-fracture   minDsc35446+

2- خونريزي اپيدورال:Epidural Hematoma

خونريزي بين سطح داخلي جمجمه و لايه سخت شامه را خونريزي اپي دورال مي‌گويند. در ابتدا اين بيماران هوشيار بوده و فقط سردرد دارند. اما طي چند ساعت سطح هوشياري كاهش يافته و در صورت عدم درمان ممكن است باعث مرگ بيمار شود. درمان اين بيماران جراحي و خارج كردن لخته خون است.

 ضربه مغزی2

3- خونريزي سابدورال:Sabdural Hematoma

خونريزي زير سخت شامه و سطح مغز را خونريزي سابدورال مي‌گويند. ضربه مغزي و آسيب مغزي ناشي از آن در اين بيماران شديدتر است و درصد بالايي از اين بيماران فوت مي‌كنند. درمان اين بيماران نيز جراحي فوري و تخليه لخته خون است.

ضربه مغزی3

4- خونريزي داخل مغز: Intracerebral Hematoma

اين خونريزي معمولا با له شدگي  (Contusion) و آسيب موضعي مغز همراه است.  لخته خون و ورم ناشي از ضربه باعث فشار روي نواحي اطراف ضايعه شده و در صورت شدت ممكن است آن نواحي را نيز صدمه بزند. از اين رو اگر حجم ضايعه و اثر فشاري آن شديد باشد بهتر است لخته خون و نواحي صدمه ديده به طريق جراحي تخليه شوند.

ضربه مغزی4

5- ضربه مغزي منتشر: Diffuse Brain Injury 

در اين نوع ضربه، تمام مغز آسيب ديده و معمولا ضايعه موضعي كه بتوان با جراحي آنرا تخليه كرد وجود ندارد. اين بيماران اغلب بدليل ورم ناشي از ضربه دچار اغمائ شديد مي‌شوند. درمان اين بيماران درمان تورم مغز و عوارض ناشي از اغماي طولاني است.