نقش جراحي در درمان دررفتگي ديسك كمري

درمان بيماري ديسك كمر يا دررفتگي آن در بسياري از موارد بدون جراحي است. استراحت به مدت محدود و استفاده از فيزيوتراپي و ورزش مناسب در بيش از %90 موارد درمان مناسبي است و نياز به جراحي را مرتفع مي‌سازد. اما در بقيه موارد بيماران براي رهايي از درد خود به جراحي روي مي‌اورند. در اين رابطه سه سؤال عمده براي بيماران مطرح مي‌شود كه سعي مي‌شود دراين مقاله به آنها پاسخ داده شود.

سؤال اول: چه بيماراني بايد مورد جراحي قرارگيرند؟

بيماران مبتلا به دررفتگي ديسك كمري در رابطه با تصميم براي جراحي به دودسته تقسيم مي‌شوند. گروه اول آنهايي هستند كه در معرض خطر فلج شدن پاها يا اختلال در كنترل ادرار و مدفوع هستند.  جراح در برخورد با اين بيماران موظف است كه آنان را از خطري كه درپيش رو دارند مطلع سازد و به اين بيماران توصيه اكيد در مورد جراحي بنمايد. اگرچه در نهايت تصميم گيرنده نهايي بايد خود بيمار باشد، اما در اين گروه تصميم در مورد جراحي را در واقع جراح مي‌گيرد و اين تصميم را به بيمار منتقل مي‌كند. اين گروه شامل بيماراني است كه عليرغم استراحت و استفاده از دارو دچار ضعف پيشرونده يك يا هر دو پا شده و يا اختلالي در عملكرد اسفنكتري آنان بوجود آمده است. گاهي لازم است اين بيماران به صورت اور‍ژانس تحت عمل جراحي قرار گيرند. چراكه اگر يك نقيصه عصبي به صورت كامل درآيد يعني به عنوان مثال يكي از پاها يا قسمتي از آن حركت خود را به صورت كامل از دست بدهد، ديگر با جراحي نمي‌توان به بيمار كمك كرد و بايد جراحي قبل از كامل شدن يك نقص عصبي صورت گيرد.

اما گروه دوم. گروه دوم بيماراني هستند كه خود مستقلا براي جراحي تصميم مي‌گيرند. اين بيماران كساني هستند كه دردهاي آنان با استراحت و استفاده از ورزش، فيزيوتراپي و ديگر درمان‌هاي جراحي بهبود نيافته است. ممكن است درد بيمار عليرغم درمان‌هاي مذكور به حدي باشد كه باعث اختلال در روند زندگي بيمار شده باشد. اين بيماران براي برگشت به زندگي طبيعي ممكن است به جراح روي آورند. وظيفه جراح در مورد اين بيماران اين است كه تعيين كند با عمل جراحي چه ميزان از درد بيمار كاسته مي‌شود سپس بيمار برحسب ميزان درد خود و انتظاري كه از عمل جراحي مي‌تواند داشته باشد، در مورد جراحي تصميم مي‌گيرد. ممكن است بيماري عليرغم درمانهاي غير جراحي  هنوز درد داشته باشد، اما اين درد درحد تحمل بيمار بوده و اختلالي در زندگي روزمره وي بوجود نياورده باشد. در اين گونه موارد نه خود بيمار تمايلي به جراحي دارد و نه جراح به او پيشنهاد عمل مي‌كند.

سؤال دوم: چه انتظاري از عمل جراحي مي‌توان داشت؟

به عبارت ديگر بيماران مي‌خواهند بدانند به چه ميزاني از دردهاي آنان با جراحي كاسته مي‌شود؟ ميزان بهبودي بيماران پس از جراحي به عوامل متعددي بستگي دارد. يكي از عوامل مهم وضعيت ستون فقرات بيمار است. بيماراني كه دچار اسپونديلوز يا به عبارتي آرتروز ستون فقرات هستند اغلب از كمردرد مزمن رنج مي‌برند. اين بيماران اغلب همراه با درد سياتيك دچار كمر درد هم هستند. عمل جراحي، درد سياتيك اين بيماران را از بين مي‌برد اما ممكن است تاثير چشمگيري بر كمر درد بيمار نداشته باشد. بيماراني كه كمردردشان بيشتر از درد سياتيكشان (دردي كه به پاي آنها كشيده مي‌شود) باشد، افراد مناسبي براي جراحي نيستند مگر آنكه بتوان مشكل ستون فقرات بيمار را حين جراحي برطرف كرد. مانند كساني كه دچار لغزندگي مهره هستند. در اين بيماران علاوه بر جراحي ديسك، ستون فقرات نيز بوسيله پيچ و ميله كه درحال حاضر از جنس تيتانيوم است، ثابت مي‌شود. عامل ديگر مدت زمان بيماري است. كساني كه به مدت طولاني دچار دررفتگي ديسك شده‌اند و بخصوص كساني كه دچار ضعف اندام تحتاني شده‌اند ممكن است ضعف آنان با جراحي به صورت كامل برطرف نشود. يا ممكن است به مدت طولاني پس از عمل از اختلال حس مانند احساس سرماي شديد، كرختي و سوزش پاها شكايت كنند. در افراد مسن نيز جراحي ممكن است در التيام كامل درد موفق نباشد. منشا درد در اين افراد بسيار متنوع است. آرتروز زانو و اسپونديلوز كمر مهمترين علت درد اين افراد علاوه بر ديسك و تنگي كانال كمري است. اعمال جراحي در اين افراد اغلب به منظور پيشگيري از فلج شدن بيمار و يا تخفيف دردهاي حاد و غير قابل تحمل آنان است. لذا اين بيماران نبايد انتظار داشته باشند تمام دردهايشان با جراحي از بيبن برود. در مورد ضعف پاها همانگونه كه قبلا اشاره شد اگر فلج كامل نشده باشد، جراحي باعث بهبودي مي‌شود. اما اگر در يك قسمت يا تمام اندام فلج كامل بروز كند، جراحي سودمند نخواهد بود.

سؤال سوم: آيا احتمال عود بيماري وجود دارد؟ براي اجتناب از آن چه بايد كرد؟

همواره بعد از جراحي ديسك كمر احتمال عود آن وجود دارد. علت اين امر آن است كه در جراحي ديسك كمر، تمامي ديسك خارج نمي‌شود. اين كار نه تنها ممكن نيست، بلكه خارج كردن كامل ديسك خود مي‌تواند باعث بروز مشكلاتي براي بيمار شود. احتمال عود ديسك در افراد جوان بيشتر است. براي اجتناب از عود بيماري بايد بيمار از انجام كارهاي سنگين و غير متعارف پرهيز كند. البته اين بدان معني نيست كه به زندگي طبيعي نمي‌تواند برگردد بلكه فقط بايد در انجام كارهايي كه به ديسك هاي كمر فشار زيادي وارد مي‌كنند احتياط كند. ورزش مناسب و حفظ وزن از مفيدترين كارهايي است كه بيمار مي‌تواند براي جلوگيري از عود بيماري به كار ببرد.

نكته ديگري كه ممكن است بيمار را در مورد عمل جراحي ديسك نگران كند عوارض جراحي است. امروزه با استفاده از روشهاي نوين جراحي مانند جراحي ميكروسكوپي و تكنيكها و داروهاي نوين بيهوشي اين عوارض بسيار كم شده است. يكي از عوامل تعيين كننده عوارض جراحي، عوامل فردي مانند  وضعيت عمومي بيمار، سن و شدت و وسعت بيماري است. در اين مورد بايد بيمار قبل از جراحي به صورت كامل با جراح خود مشورت كند.