بیماری ام اس

12

 

ام اس
Multiple Sclerosis

 

ام اس بیماری مزمنی است که بیشتر در افراد جوان عارض شده و مشخص می شود با ضایعات التهابی متعدد بافت سفید مغز و نخاع. این ضایعات حاصل فعال شدن نابجای سیستم ایمنی بر علیه غلاف میلین رشته های عصبی است. غلاف میلین برای انتقال پیامهای عصبی ضروری است و آسیب آن باعث توقف انتقال پیام در طول عصب می شود.

3

شیوع:
بیماری ام اس بیشتر در زنان دیده می شود. شیوع این بیماری در زنان تقریبا دوبرابر مردان است.
این بیماری در برخی مناطق دنیا شایعتر است. شمال اروپا، شمال آمریکا، جنوب کانادا، جنوب استرالیا و نیوزیلند از مناطق پر بیمار به شمار می روند و شیوع بیماری بیش از 30 نفر در هر 100000 نفر است. ایران جزو مناطق متوسط است یعنی شیوع بیماری بین 5 تا 30 در هر 100000 نفر است.

5

 

علت بیماری:
اولین عامل مورد بحث در ام اس ژنتیک است. مطالعات اپیدمیولوژیک نشان داده است که سابقه بیماری در خانواده احتمال بروز ام اس را در افراد بالا می برد. به طوری که احتمال بروز ام اس در یک فرد عادی در جوامع پر بیمار 0.0025% است. اما اگر والدین فردی به ام اس مبتلا باشند این احتمال به 2.6% افزایش می یابد. در مجموع باید گفت که ژنتیک عامل مستعد کننده بیماری است.
اما مهمترین عامل مورد بحث مسئله سیستم ایمنی است. تغییراتی که در بررسی ضایعات عصبی این افراد مشاهده می شود حاکی از یک واکنش التهابی بر علیه غلاف میلین رشته عصبی است. به عبارت دیگر نشان دهنده یک واکنش نابجا و کنترل نشده سیستم عصبی در جهت تخریب و از بین بردن غلاف میلین است. این واکنش از جهاتی شبیه بیماری های خود ایمنی است. بیماری هایی که سیستم ایمنی بدن برعلیه خود فرد فعای شده و ضایعاتی را در نقاط مختلف ایجاد می کند. در اینجا نقش ویروس ها به میان کشیده می شود. گفته می شود که یک عفونت ویروسی که احتمالا در سنین کودکی اتفاق افتاده است موجب ساخته شدن پادتن هایی و یا فعال شدن سلولهای گلبول سفید بر علیه غلاف میلین شده و بیماری را ایجاد می کنند. البته ویروس پس از ورود به بدن در ابتدا توسط سیستم ایمنی مهار می شود ام از بین نرفته و به صورت نهفته در بدن باقی ماده و در فرصب مناسب در سنین بالاتر فعال شده و بیماری را ایجاد می کند.

علائم بیماری:
بیماری ام اس مشخص می شود با ضایعات متعدد از نظر مکانی (قسمتهای مختلف سیستم عصبی مرکزی) و زمانی (دوره های نهفته و فعال بیماری به صورت متناوب). از آنجا که تمام قسمتهای سیستم اعصاب مرکزی از جمله عصب بینایی ممکن است در این بیماری درگیر شوند، علائم بیماری می تواند بسیار متنوع باشد. ضعف اندامها، خشکی و سفتی عضلات، اختلالات حسی مانند اشکال در حس اجسام داغ و یا سرد، احساس گزگز و مورمور شدن اندام یا بدن، اختلال بینایی، سرگیجه و عدم تعادل، اختلالات روحی مانند افسردگی و فراموشی و اختلالات اسفنکتری از جمله علائمی است که ممکن است در این بیماران دیده شود. البته اغلب بیماران تمامی این علائم را ندارند و بخصوص در شروع بیماری اغلب یک یا دو علامت بیشتر درآنان دیده نمی شود. روند بیماری هم در افراد مختلف بسیار متنوع است. ممکن است بیماری با یک علامت شروع شود و ÷س از بهبودی کامل یا نسبی برای سالها غیر فعال و بدون علامت باقی بماند. و یا برعکس ممکن است روند پیشرونده و بدون توقفی را طی کند. اما در اغلب مواقع بیماری از دوره های متناوبی تشکیل شده که در طی دوره فعال علائم جدید ظاهر شده و یا علائم قبلی تشدید می شوند و پس از مدتی بیماری به رو به کاهش گذاشته و علائم بیماری تا حدودی بهبود می یابند و این دوره ها متناوبا تکرار می شوند. از آنجا که پس از هر دوره حمله بهبودی کامل نیست و مقداری نقص عصبی برای بیمار باقی می ماند، تکرار حملات پی از گذشت زمان باعث بروز نقائص و ناتوانی های زیادی برای بیمار می شود.

تشخیص:
تشخیص بیماری در وهله اول بر اساس تاریخچه و معاینه بیمار است. بنابراین در حمله اول گذاشتن تشخیص ام اس روی بیمار باید با احتیاط صورت گیرد. اگر حملات تکرار شونده و پیشرنده بودند می توان با اطمینان بیشتری این تشخیص را برای بیمار مطرح کرد. بررسی های آزمایشگاهی بخصوص بررسی مایع مغزی نخاعی نیز به تشخیص کمک می کنند اما مهمترین وسیله تشخیصی در حال حاضر تصویر برداری ام آر آی است. در ام آر آی مغز و نخاع این بیماران نواحی سفید رنگی دیده می شوند که به پلاک ام اس معروفند. سرعت هدایت عصبی در عصب بینایی، ساقه مغز یا اندامها از دیگر روشهای تشخیصی مهم در این بیماری است.

تصویر پلاکهای ام اس در MRI :6

 

درمان:
درمان این بیماران دو وجه دارد. یکی درمان خود بیماری است که در این مورد از داروهایی برای مهار کردن سیستم ایمنی یا تغییر و کنترل فعالیت آن استفاده می شود. مانند کورتون، اینترفرون بتا، کوپلیمر 1، آزاتیوپریم و امثال آن. وجه دوم درمان علائم بیماری است مانند شل کننده های عضلانی برای درمان سفتی عضلات و فیزیوتراپی برای درمان ضعف عضلانی بیمار.

پیش آگهی:
پیش بینی سیر بیماری اغلب مشکل است. زیرا بیماری بسیار متغییر و در افراد مختلف گوناگون است. با این حال داروهای جدید و ÷یشرفتهای اخیر در درمانهای کمکی وضعیت زندگی این بیماران را در سالهای اخیر بسیار بهبود بخشیده است. بیماران باید با روحیه بالا و به صورت فعال در برنامه های درمانی خود شرکت کنند و در تماس نزدیک با پزشک معالج خود بوده و از درمانهای خودسرانه و غیرعلمی شدیده اجتناب کنند.

علاقه مندان محترم می توانند برای اطلاعات بیشتر به لینکهای زیر مراجعه کنند:

www.webmd.com
www.mayoclinic.org
www.nationalmssociety.org
www.nhs.uk