آسیب های نخاع و ستون فقرات

1

SPINAL CORD AND VERTEBRAL COLUMN INJURY

ضایعات تروماتیک نخاع و ستون فقرات
آسیب های نخاع و ستون فقرات در اثر انواع مختلف ضربات از عوارض شایعی است که امروزه با آن مواجهیم. تصادفات وسایل نقلیه مهمترین عامل این ضایعات است. سقوط از ارتفاع، صدمات مستقیم مانند ورود اجسام تیز و برنده و نیز آسیب های ناشی از جراحت های جنگی مانند گلوله و ترکش وسایل انفجاری از دیگر عوامل مهم این عوارض است.
این آسیبها را به دو دسته کلی تقسیم می توان کرد:
1-آسیب های ستون فقرات
2-آسیب های نخاع

این دونوع آسیب هم می توانند به تنهایی ایجاد شوند، و هم ممکن است توأ م باشند.

 

الف: آسیب های ستون فقرات:
ستون فقرات از روی هم قرار گرفتن مهره ها شکل می گیرد. دیسک ها که بافتهای غضروفی هستند بین مهر ها جای دارند. هر مهره دارای زوائدی در خلف خود است که هم باعث اتصال مهره ها شده و هم کانال نخاعی را شکل می دهد که نخاع و رشته های عصبی آنرا در خود محافظت می کند. در اثر فشارهای شدید یا ضربات شدید ممکن است جسم مهره یا زوائد خلفی آن بشکنند. اگر این شکستگی همراه با جابجایی باشد احتمال آسیب نخاعی بیشتر است. گاهی در اثر فشار یا ضربات خفیف مهره ها بخصوص جسم مهره دچار شکستگی می شود. در این صورت باید به فکر بیماری های مهره مانند پوکی استخوان یا تخریب استخوان بدلیل بیماری های عفونی یا سرطانی بود و بیمار را از این نظر بررسی کرد.
شکستگی های مهره ها بیشتر در نواحی که حرکت ستون فقرات بیشتر است اتفاق می افتد. این مناطق نواحی اتصال قوسهای گردن به پشت و پشت به کمر است. اما بسته به شکل و شدت ضربه ممکن است نواحی دیگر نیز آسیب ببینند.

از دیگر اجزا ستون فقرات که ممکن است در اثر ضربه آسیب ببیند، دیسک بین مهره ای است. در رفتگی دیسک که بخصوص در ضربات وارده به گردن مشاهده می شود (وقتی ضربه یاعث خم شدن شدید گردن به جلو شود) می تواند باعث آسیب به نخاع یا رشته های عصبی شود.

عامل تعیین کننده در درمان شکستگی و دررفتگی های ستون فقرات، پایداری ستون فقرات است. ستون فقرات نا پایدار در حالات زیر دیده می شود:

1-بیمار دچار آسیب به سیستم عصبی شده باشد.

2-انحراف ایجاد شده در طول زمان افزایش یابد.

3-درد بیمار با گذشت زمان بهبود نیابد.

زمانی که ستون فقرات ناپایدار نباشد، درمان محدود به بستن کمربندها و ارتوزهای ستون فقرات است که نوع آن بستگی به نوع و محل ضایعه دارد. زمانی که ستون فقرات در اثر ضربه ناپایدار شده باشد، درمان جراحی است. درمان این بیماران از سه جزء تشکیل شده است. ابتدا جراح حین جراحی سعی می کند تا حد امکان انحراف ستون فقرات را برطرف کند. اگر فشاری روی نخاع و یا ریشه های عصبی وجود دارد باید این فشار نیز مرتفع شود. مرحله دوم که به فیکساسیون معروف است شامل استفاده از پیچ ها و میله هایی است که بوسیله آنها ستون فقرات ثابت می شود. مرحله بعدی به فیوژن معروف است. در این مرحله جراح از قطعات استخوانی خود بیمار یا جایگزین های استخوانی در محل جراحی استفاده کرده تا قسمتهای شکسته به تدریج جوش بخورند. مدت زمان استراحت پس از عمل و بستن کمربندها یا ارتوزهای ستون فقرات بستگی به میزان آسیب و نوع جراحی دارد.

 

ب- آسیبهای نخاع
زمانی که ضربات وارده به حدی شدید باشند که ستون فقرات آسیب جدی ببیند و بخصوص زمانی که همراه با جابجایی باشد، نخاع نیز آسیب می بیند. آسیب نخاعی باعث می شود ارتباط مغز و بدن از بین برود و بدن پایین تر از محل آسیب فلج شود. به عنران مثال اگر ضایعه نخاع در گردن باشد هم دستها و هم پاها فلج می شوند اما اگر در ناحیه پشت باشد فقط پاها فلج می شوند. ضایعات نخاعی ممکن است تمام عرض نخاع یا فقط قسمتی از آن را در بر بگیرد. در این صورت علائم بیمار نیز تغییر می کند. مثلا اگر نیمه سمت راست نخاع آسیب ببیند بیمار در سمت راست فلج شده و در سمت چپ حسش را از دست می دهد.
میزان بهبودی بیمار پس از آسیبهای نخاعی به میزان ضعف بیمار پس از ضربه دارد. معمولا در ضربات شدید، نخاع حدود 24 تا 48 ساعت به صورت کامل بدون فعالیت است و بیمار به صورت کامل فلج است. این دوره به “دوره شوک نخاعی” معروف است. اگر بیماری پس از این دوره هیچ حس و حرکتی پایین تر از محل آسیب نداشته باشد، آسیب نخاعی کامل است. این حالت در قطع کامل نخاع یا له شدگی بسیار شدید اتفاق می افتد. امکان بهبودی پس از قطع کامل وجود ندارد اما در له شدگی ها ممکن است پس از چند ماه قدری از حس یا حرکت بیمار برگردد.
درمان بیمارانی که دچار آسیب نخاعی شده اند دو مرحله دارد. در مرحله اول که جراحی است، سعی می شود فشار از روی نخاع برداشته شده و در صورت آسیب پرده های مننژ لایه سخت شامه ترمیم شود. قطعات استخوانی، تکههای دیسک یا اجسام دیگر مانند گلوله یا ترکش هایی که وارد کانال نخاعی یا نخاع شده اند باید خارج شوند. سپس تا حد امکان انحراف ستون فقرات برطرف شده و راستایی آن برقرار می شود. ستون فقرات این بیماران پایداری خود را از دست داده و باید فیکساسیون و فیوژن نیز برای بیمار انجام پذیرد. مرحله دوم که پس از جراحی است شامل فیریوتراپی و اقدامات مراقبتی است که در درازمدت انجام می شود.

 

 

ادامه دارد…….